Loeënde klokke - Stichting Heemkunde Bemelen

LOEËNDE KLOKKE

Bijna ieder verhaal begint met een simpele vraag. In dit geval wilde iemand weten hoe ons dorpsblad D’r Tump eigenlijk aan zijn naam komt. Dat werd na 55 jaar - zo lang bestaat dit blad al - aanleiding om eens wat dieper in de historie van de Bemeler kerkklokken te duiken. Want de tump (in dit geval zonder hoofdletter) is een klok. Iedereen die wel eens in de parochiekerk komt, heeft die klok gezien, en ook gehoord. Ze hangt opzij van het priesterkoor, en ze wordt gebruikt om zowel het begin als het einde van de kerkdiensten aan te geven.

Vroeger, tot de plaatsing van de huidige kerkklokken in 1975, hing de tumpklok - brons, met een diameter van 38 centimeter, vervaardigd door klokkengieterij Petit en Frissen uit Aarle-Rixtel - in de toren. Ze had tot die tijd een speciale functie. Een signaalfunctie, een waarschuwing: even opletten, nu komt er iets bijzonders. Oneerbiedige vergelijking: ongeveer zoals een spreker tijdens een drukke bruiloft een paar keer op zijn glas tikt om de aandacht van het publiek te vragen.

De tumpklok met zijn hoge, heldere toon werd gebruikt voor een korte, ritmische ‘voorslag’ - in Bemelen meestal drie keer drie slagen - vóór het luiden van de grote klokken. Het ‘tumpen’ was dus de eerste aankondiging dat er iets belangrijks stond te gebeuren: een (hoog)mis, een uitvaart, een processie bijvoorbeeld. In die zin past de naam D’r Tump dus goed bij het dorpsblad, dat immers óók een aankondiger is van wat er staat te gebeuren…

Maar er is nog veel meer te vertellen over de kerkklokken van Bemelen. In een kerktoren horen klokken te hangen. Klokgelui kondigt kerkelijke plechtigheden aan, juicht bij feestelijke gelegenheden, slaat een droeve toon aan bij overlijdens. Klokken markeren de tijd, slaan alarm, roepen op tot gebed en bezinning. Het geluid van de klokken is onverbrekelijk met een dorpsgemeenschap verbonden.

Hoe lang dat al zo is? Dat ligt in de verleden tijd verborgen. De oudst bekende luidklok in Bemelen dateerde uit 1528. Ze droeg het opschrift ‘Sinte Laurens heisch ich, Johann van Trier goess mich.’ Johann was een telg uit de beroemde Duitse klokkengietersfamilie Von Trier, die van 1410 tot 1761 - zeven generaties lang - actief was in vooral Nederland en Noord-Duitsland, en haar hoofdkwartier had in Aken. Wat er precies met die klok gebeurd is, is niet duidelijk. Mogelijk was ze een van de twee klokken die in de jaren 1796/97 in Bemelen in beslag werden genomen door de Fransen, die weinig ophadden met het katholieke geloof en zich zowat alle kerkgoederen toe-eigenden.

 
Het was de Maastrichtse juwelier en zilversmid l’Herminotte - door familiebanden verbonden met de Maastrichtse stadsbouwmeester Matthias Soiron en de hoeve Sint-Antoniusbank (hoeve Frijns) - die niet al te lang daarna voor de kerk van Bemelen op een publieke veiling een nieuwe klok kocht (nou ja, nieuw… ze dateerde uit 1624) afkomstig uit het Belgisch-Limburgse Grote Spauwen. Die deed dienst tot mei 1932, toen ze scheurde en dus onbruikbaar werd. Het zou tot september van dat jaar duren voor Bemelen de klok weer hoorde luiden. In meervoud zelfs, want onder het bewind van pastoor Jacob Peters werden twee nieuwe klokken besteld bij de bekende klokkengieterij Mabillon en Co in Saarburg bij Trier (Duitsland). Kosten: ruim 1.500 gulden, waarvan de ruim 600 gulden door de parochianen werd opgebracht.

Heel lang had Bemelen niet plezier van de nieuwe klokken. De Tweede Wereldoorlog naderde snel, en in maart 1943 werden de kerkklokken in opdracht van de Duitse bezetter, die grote behoefte had aan metalen, uit de toren gehaald en afgevoerd naar de smeltovens. Aardig zijsprongetje: de Duitsers namen niet altijd álle klokken in beslag. Soms lieten ze een klok - doorgaans de kleinste - ongemoeid, zodat de parochie tenminste nog iets over had. In het geval van Bemelen werd de kleine tump gespaard. Volgens een kenner zijn op het klokje nog de sporen te zien van de verf waarmee zo’n klokje voor de ophalers werd gemerkt als ‘te sparen’.   
Bemelen moest dus opnieuw ‘de markt op’ voor nieuwe kerkklokken. Dat werd er uiteindelijk, tot verdriet van pastoor Peters, maar één. De prijzen waren intussen fors gestegen, en die ene klok kostte de parochie ruim 3.500 gulden, dik twee keer zoveel als de twee door de Duitsers in beslag genomen klokken. Gelukkig stond daar een rijksvergoeding voor het verlies van de oude klokken tegenover, een bedrag van 2.400 gulden.

Daarna bleef het geruime tijd rustig aan het klokkenfront. Tot 1973, met de komst van mgr. Edmond Beel als pastoor naar Bemelen. Die zette zich in voor een grondige opknapbeurt en restauratie van de kerk, en daarbij bleven ook de klokken niet buiten schot. Een inzamelingsactie bracht meer dan genoeg op om niet alleen twee nieuwe klokken aan te kopen, maar ook een elektrische luidinstallatie en een speciaal ‘Angelus-hamertje’. Het klokkentouw en de spierkracht van de pastoor - een betaalde koster was moeilijk te vinden en te betalen - werden voortaan ontzien. En met ‘een druk op de knop’ kon nu ook de oude traditie van het luiden van het Angelus (tot 1943 gebruikelijk, tegenwoordig om 6.00, 12.00 en 18.00 uur) weer in ere hersteld worden.

En tot op de dag van vandaag geldt ook in Bemelen nog steeds (met dank aan de ‘Loeënde klokke’ van de Limburgse troubadour Frits Rademacher): ‘Dao baove in den tore, dao hange ze biejein’, onze kerkklokken, en ‘de wèndj zörg dat ‘t gebeier wied euver de véljer geit…’

(Met dank aan M.W. Suijkerbuijk, aan wiens boek ‘150 Jaar Parochie en Kerk H. Laurentius’ we veel gegevens voor deze tekst ontleend hebben)